ALKMAAR – Afgelopen zondag 28 juni vond de Keti Koti-viering in Alkmaar voor de vierde keer op rij plaats. Tijdens de bijeenkomst werden de tot slaafgemaakten in Suriname en de voormalige Nederlandse koloniën herdacht en werd stilgestaan bij de mensonterende omstandigheden waaronder zij moesten leven. Henk Heilbron legt uit: "Het is een viering van de afschaffing van de slavernij in Suriname in 1863. Toch moesten de voormalige tot slaafgemaakten nog tien jaar onder streng staatstoezicht werken. Officieel waren zij dus pas in 1873 echt vrij." Omdat 1 juli dit jaar op een werkdag viel, koos de organisatie ervoor de viering op zondag 28 juni te houden.


Bij aanvang van de bijeenkomst vond het traditionele plengoffer plaats. Het ritueel werd uitgevoerd door Sheila Landveld-Marengo. Zij woont in Amsterdam, maar werd geboren in het district Brokopondo in Suriname. Ze draagt de eervolle titel van Hedi Basia, hoofdbasia van de Saamaka-Marrons in Nederland. Dit is een traditionele gezagsdrager, vertrouwenspersoon en verbinder binnen de gemeenschap. “Dit ben je voor het leven”, legt ze uit.

Spirituele kern

Voor haar vormt het plengoffer de spirituele kern van Keti Koti. Ze voert het ritueel al jaren uit, onder meer tijdens Keti Koti-vieringen in Alkmaar en Amersfoort.

"Het is een krachtig ritueel waarbij water of een andere vloeistof, vaak vanuit een kalebas, over de aarde wordt uitgegoten als eerbetoon aan de voorouders", legt ze uit. "Het is een manier om hen te gedenken, vooral degenen die onder de slavernij hebben geleden en vaak nooit een waardig afscheid hebben gekregen. Tegelijkertijd is het de verbinding tussen generaties."

Volgens haar maakt het plengoffer tijdens Keti Koti ruimte voor rouw én voor het vieren van de vrijheid. De oorsprong ligt in verschillende Afrikaanse culturele en spirituele tradities die tijdens de trans-Atlantische slavernij werden meegenomen naar onder meer Suriname en het Caribisch gebied.

Openstellen

Voor de Amsterdamse gezagsdrager begint het plengoffer al ruim voordat de eerste druppels water de aarde raken.

"Ik roep de voorouders op of ze mij willen helpen. Op zaterdag, de dag ervoor, ben ik al in gebed gegaan. Je doet zo'n ritueel niet zomaar. Alleen door je open te stellen en je te verplaatsen, kunnen de voorouders jou gebruiken om het plengoffer te doen." De woorden die zij tijdens het ritueel uitsprak werden haar, zo was haar pure overtuiging, van bovenaf ingegeven.

Vlak voordat het ritueel op zondag begon, sprak de hoofdbasia de woorden "Lanti un’ haikaoo, un haika. Na mi taki" uit in het Saamaka. Daarmee roept zij de aanwezigen op stil te zijn en aandachtig te luisteren naar het ritueel.

Muisstil

Tijdens het ritueel werd water uitgesprenkeld over Moeder Aarde. Terwijl de Amsterdamse verbinder met haar kalebas het ritueel uitvoerde, was het muisstil in Park De Oude Kwekerij. Een kalebas is de vrucht van een kalebasplant. Het vruchtvlees wordt uitgehold en de kalebas wordt in heet water gekookt en daarna ingekerfd. Ze groeien in tropische en subtropische gebieden.

"Dus wat ik uitdraag, dat wordt ook gevoeld. Ik heb ook een minuut stilte ingelast. Ik had echt het gevoel dat mijn voorouders in spirit erbij waren.”

Marronachtergrond

Ze vertelt iets over haar roots. “Ik groeide op binnen de Marroncultuur. Marrons zijn nakomelingen van mensen die tijdens de slavernij voor hun vrijheid hebben gevochten en het binnenland van Suriname zijn ingetrokken. Daar bouwden zij zelfstandige gemeenschappen op met een eigen manier van leven."

Als jonge Marronvrouw vindt ze het een eer om voort te zetten wat haar voorouders haar hebben geleerd. "Tijdens een plengoffer wil ik die kennis ook overdragen." In het dorp waar zij opgroeide leerde zij niet alleen het ritueel, maar ook de kya, de normen en waarden waarmee zij is grootgebracht, zoals respect, verbinding en eerbied.

Positieve kracht

Met het plengoffer wil Hedi Basia Sheila mensen inspireren. "Ik wil dat mensen zich ervan bewust zijn dat, zoals onze voorouders vroeger voor hun vrijheid hebben gevochten, wij die positieve kracht vandaag op een andere manier kunnen gebruiken. Door je studie af te maken. Door je stem te laten horen als vrouw wanneer je met onderdrukking te maken hebt. Dat zijn de emoties en gevoelens die ik mensen wil meegeven."

Wanneer zij tijdens het ritueel in het Saamaka spreekt, vertaalt ze haar woorden vervolgens voor het publiek. Ze geeft hen mee: "Ik hoop dat mensen zich in Alkmaar thuis zullen voelen en een veilige plek hebben. Ook nieuwkomers. Ik wens dat zij veilig mogen opgroeien, hun studie kunnen afronden en een sterk persoon worden in de maatschappij."

Aan het einde van het ritueel volgde een woord van dank aan Stichting Comité 30 juni/1 juli Alkmaar.

De boodschap is helder: "De voorouders willen vooral dat wij geleerd hebben van wat er is gebeurd. Nooit meer slavernij."

Tot slot: "Je kunt Keti Koti nooit op een waardige manier organiseren als je niet stilstaat bij je voorouders. Je moet je openstellen en beseffen dat zij jou gebruiken om het plengoffer te doen of deze herdenking te organiseren. Dan kom je de juiste mensen tegen, behandel je de juiste thema's en krijgt de herdenking de betekenis die zij verdient."


Kijk hier voor een uitgebreid artikel van de Keti Koti viering in Alkmaar van afgelopen zondag.